ភាសាខ្មែរភាសាអង់គ្លេស
Home សិទ្ធិជនរងគ្រោះ
សិទ្ធិជនរងគ្រោះ

តើនរណា ដែលអ.វ.ត.កចាត់ទុកជាជនរងគ្រោះ?

រូបវន្តបុគ្គល(បុគ្គលមានជីវិត) ឬនី​តិបុគ្គល (អង្គការ ស្ថាប័ននានា) ដែល​បាន​ទទួល​រង​​ការ​​ឈឺ​ចាប់ ផ្លូវ​កាយ ផ្លូវ​ចិ​ត្ត ឬ​ការ​ខូច​​ខាត​សម្ភារៈ ​ដែល​ជា​ផ​ល​វិបាក​​​ផ្ទាល់​​ពី​​ឧក្រិដ្ឋ​​កម្ម ដែល​​​​បាន​​ប្រព្រឹត្ត​ដោយ ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ប្រទេស​​កម្ពុជា ក្នុងចន្លោះថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ ថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែល​​ស្ថិត​​នៅ​​ក្រោម​​យុ​ត្តា​ធិការ​​នៃអ​.វ.ត.ក។
ឧទា​​ហរ​ណ៍៖ ប្រសិនបើអ្នក​ត្រូវគេឃុំឃាំង ឬធ្វើទារុណកម្ម ប្រសិន​បើ​អ្នក​រងគ្រោះ​ពីការបង្អត់ អាហារ ប្រសិន​​បើ​អ្នក​ត្រូវ​គេ​បង្ខំ​ឲ្យ​ចា​ក​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​សម្បែង និង​បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​ងារ​ជា​ទម្ងន់​​​ផ្ទុយ​នឹង​ឆន្ទៈ​​​របស់​​​អ្ន​ក​​ប្រ​សិ​ន​​​បើ​​​ឪ​ពុ​ក​​ម្តាយ ជីដូនជី​តា ឬសមាជិកគ្រួសារអ្នកត្រូវគេសម្លាប់ ចាប់ពង្រត់ ឃុំឃាំង ឬធ្វើទារុណកម្ម ហើយប្រសិនបើអ្នកបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង ស្រែចម្ការ សត្វពាហនៈ ឬទ្រព្យ​សម្បត្តិផ្សេងៗទៀតនោះ អ្នកត្រូវ​បានចាត់ទុកជាជនរងគ្រោះ។

តើជនរងគ្រោះមានតួនាទីអ្វីខ្លះនៅអ.វ.ត.ក?​

ជនរង​គ្រោះអាចដាក់ពាក្យបណ្តឹងនៅអ.វ.ត.ក និង​អាចដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួ​នជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ដើម្បី​ចូល​រួម​ក្នុង​កិច្ច​ដំណើរ​ការ​ជំនុំ​ជម្រះ ប្រ​សិន​បើ​ពួក​គាត់ចង់។ សិទ្ធិ​នេះ​មាន​ចែ​ងនៅក្នុងច្បាប់កម្ពុជា និងនៅក្នុងវិធានផ្ទៃក្នុងនៃ​អ.វ.ត.ក។ ​អ្នក​ដាក់​ពា​ក្យ​បណ្តឹ​ង​ និង​​ដើម​បណ្តឹង​រដ្ឋប្បវេណី​អាច​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ​តុលាការ​រក្សា​ការ​សម្ងាត់អំពី​អត្តសញ្ញាណ និង​​ព័ត៌​មាន​​ផ្ទាល់​​ខ្លួន​​ដទៃ​​ទៀត​​ពី​​សាធារណ​ជន និង​​ភាគី​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នីតិ​វិធី។ ចៅក្រ​​ម​​នឹ​ងសម្រេ​ច​​លើ​ការ​ស្នើ​សុំ​ឲ្យរក្សា​ការសម្ងាត់​នូវព័ត៌មានទាំ​ងនោះ។ ចៅក្រម ឬភាគីផ្សេង​ទៀតក្នុងដំណើរការនីតិវិធី (សហព្រះរាជ​​អាជ្ញា ជនត្រូវចោទ/ជនជា​​ប់ចោទ និ​ងដើម​​​បណ្តឹង​​រដ្ឋប្បវេណី) អាច​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ​ជន​រង​គ្រោះ​ផ្តល់​សក្ខី​កម្ម​ក្នុង​នាម​ជា​សា​ក្សី។

ដូចម្តេចទៅដែលហៅថា អ្នកដាក់ពាក្យបណ្តឹង?​

រូបវន្តបុ​គ្គល ឬនីតិបុគ្គល ដែលបានដឹងព័ត៌មានសំខាន់ៗអំពីឧក្រិដ្ឋកម្មនានា ប្រព្រឹត្តដោយពួកខ្មែរក្រហម និង​ស្ថិត​ក្រោម​យុត្តា​ធិការ​របស់​តុលាការ អាច​ដាក់​​ពាក្យ​ប​ណ្តឹង​បាន តាមរយៈការបំពេញទម្រង់បែបបទព័ត៌មានជនរងគ្រោះ ហើយដាក់នៅអង្គភាពគំាពារជនរងគ្រោះ។ រាល់ព័ត៌មាននៅក្នុងពាក្យប​ណ្តឹងនេះ អាចនឹងត្រូវ​ប្រើ​ប្រាស់ ដើម្បី​ជាជំនួយដល់កិច្ចស៊ើបអង្កេត។ អ្នក​ដាក់​ពាក្យ​បណ្តឹង​ប្រភេទ​នេះ​មិន​អាច​ចូល​រួម ក្នុង​នាម​ជា​ភាគី​មួយក្នុងសវនាការឡើយ ហើយ​ក៏​មិន​មា​ន​សិទ្ធិ​ទារ​សំណង​ពី​តុលា​​ការ​បាន​ដែរ។​ ទោះ​ជាយ៉ាងនេះក្តី ពួកគាត់អាចត្រូវបានស្នើសុំឲ្យផ្តល់ភស្តុតាង ឬផ្តល់សក្ខីកម្ម ក្នុងនាមជាសាក្សី។
ដូចម្តេច​ទៅដែលហៅថា ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី?

ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ​គឺជាអ្នកចូលរួមផ្លូវការក្នុងដំណើរការនីតិវិធី ប្រឆាំងនឹងជនដែលត្រូវចោ​ទថា ទទួលខុសត្រូវចំពោះ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម ដែលកំពុង​ស្ថិតក្រោមកិច្ចស៊ើ​បអង្កេតរបស់អ.វ.ត.ក។ ដើ​មបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទទួ​លបានសិទ្ធិនានា ដូចគ្នានឹងភាគីព្រះរាជអា​ជ្ញា និងភា​គីការពារក្តីដែរ។ ការក្លាយខ្លួនជា ដើម​បណ្តឹង​រដ្ឋ​ប្បវេណី​មិន​ត្រឹម​តែ​ផ្តល់​ឲ្យ​​ជន​រង​គ្រោះ​​នូវ​សិទ្ធិ​ ចូល​រួម​យ៉ា​ង​សកម្ម​នៅ​ក្នុង​ដំ​ណើរ​ការ​នីតិ​វិធី ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុ​ន្តែ ថែមទាំងអនុញ្ញាតឲ្យជនរង​គ្រោះស្នើសុំទៅតុ​លាការនូវសំណងផ្លូវចិត្ត ​និង សមូហ​ភាពពីទណ្ឌិតបានទៀតផង។

តើនរណាខ្លះមា​នសិទ្ធិក្លាយ​ខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី?

ដើម្បីក្លាយខ្លួន​ជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ជនរងគ្រោះត្រូវតែជារូបវន្ត​បុគ្គល ឬជានីតិបុគ្គ​ល ដែលបាន ទទួលរងការឈឺ​ចាប់ និងខូចខាតផ្នែក​រាងកាយ ផ្លូវចិត្ត ​ឬសម្ភារៈ ដែល​ជាផល​វិបាក​ផ្ទាល់​ពីយ៉ាងហោច ណាស់ឧក្រិដ្ឋកម្មមួយនៃឧក្រិដ្ឋកម្មនានា ដែលបានចោទប្រកាន់ប្រឆាំងនឹងជនត្រូវចោទ។

តើដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមានសិទ្ធិអ្វីខ្លះ?

ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមានសិទ្ធិដូចខាងក្រោ​ម៖

  • ជ្រើសរើសអ្នកតំណាងផ្នែកច្បាប់ (អង្គភាពគាំពារជនរងគ្រោះអាចជួ​យក្នុងការងារនេះ)
  • ស្នើសុំឲ្យមានកិច្ចស៊ើបអង្កេ​តលើឧក្រិដ្ឋកម្មនានា ដែលបានចោទប្រ​កាន់
  • ស្នើសុំចៅក្រម ដើម្បីចោទសួរសំណួរជាក់លាក់ទៅសាក្សី និងជន​ជាប់ចោទ
  • ស្នើសុំឲ្យតុលាការចាត់វិធានការ​ចាំបាច់នានា ដើម្បីធា​នា​សុវត្ថិភាព សុខុមាលភាព សេចក្តី​ថ្លៃថ្នូរ និង​ភាព​ជា​ឯក​ជន​នៅ​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​រប​ស់​ខ្លួន​ក្នុង​ដំណើរ​​ការ​នីតិ​ វិធី
  • ស្នើសុំសំណងផ្លូវចិត្ត និងសមូហភាព

តើដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីអាចស្នើសុំសំណងបែបណាខ្លះ?

អនុលោមទៅតាមវិ​ធានផ្ទៃក្នុងនៃអ.វ.ត.ក ក្នុងករណីដែលតុលាកា​ររកឃើញថា ជនត្រូវចោទមានទោស ​ដើម​បណ្តឹង​រដ្ឋ​ប្បវេណី​អាច​ស្នើ​សុំ​​ឲ្យ​តុលា​ការ​ចេញ​ដី​កា​​ទាម​​ទារ​​សំណង ​​ពី​ទណ្ឌិត។ ចៅក្រម​បានកំណត់ថា សំណងហិរញ្ញវត្ថុជាលក្ខណៈបុគ្គលនឹងមិនអាចធ្វើទៅបានទេ ប៉ុន្តែចៅ​ក្រមមាន​សិទ្ធិ​​អំណាច​ចេញ​ដីកា​បង្គា​ប់​ឲ្យ​ផ្តល់​អ្វី ដែលហៅ​ថា “សំ​ណង​ផ្លូវចិត្ត​​ និងសមូហ​ភាព”។ ក្នុងន័យ​នេះ សំណង “សមូហភាព” សំដៅ​លើ​លទ្ធភាព​រប​ស់​តុលាការ​ក្នុង​ការ​ចេញ​ដីកា​ឲ្យផ្តល់ សំណង សម្រាប់​​ជា​​ផល​​ប្រយោជន៍​​រួម​​ដ​ល់​​ដើម​​​បណ្តឹង​​រដ្ឋ​ប្បវេណី ឬ​ជនរងគ្រោះ ឬ​សង្គម​កម្ពុជាទាំង​មូល។ ក្នុងន័យ​នេះ សំណង “ផ្លូវចិត្ត” សំដៅ​លើ​ប្រ​ភេទ​សំណងជាក់លាក់មួយចំ​នួន ដែ​លតុលាការអាចចេញដីកាបង្គាប់ឲ្យ​សង។ សំណង​ “​ផ្លូវចិត្ត” នេះសំដៅលើសំណងមានលក្ខណៈជានិមិត្តរូប ជាជាង សំណង​មានលក្ខណៈជាសម្ភារៈ ឬសេដ្ឋកិច្ច។
ឧទាហរណ៍​នៃ “សំណងផ្លូវចិត្ត និងសំណងសមូហភាព” អាច​ជា​ការ​ចេញ​ដី​កា​ឲ្យ​បោះ​ពុម្ភ​ផ្សាយ​សាល​​ក្រម​របស់​តុលាការ​តាម​ ប្រព័ន្ធ​​ផ្សព្វ​ផ្សាយ ដោយ​ទ​ណ្ឌិត​ជា​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​លើ​ការ​ចំណាយ ឬ ចេញដីកាឲ្យផ្តល់មូលនិធិដល់សេវាកម្មមិនយកកម្រៃផ្សេងៗ ឬ​សកម្ម​ភាព​នានា ដែល​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ដល់​​ជន​​រង​គ្រោះ ឬកសាងជាបូជនីយដ្ឋានជាដើម។ ទម្រង់​បែប​បទ​​ព័ត៌​មាន​​ជន​រង​គ្រោះ​ផ្តល់​ឲ្យ​ជន​រង​គ្រោះ ​ដែលដាក់​ពាក្យ​សុំ​តាំងខ្លួន​ជាដើមបណ្តឹង​រដ្ឋប្បវេណី​មាន​​​លទ្ធភាពស្នើឡើងនូវប្រភេទសំ​ណងផ្លូវចិត្ត និង​សំណងសមូហភាព ដែល​ខ្លួន​ចង់​ឲ្យ​តុលាការ​ចេញ​ដី​កា​បង្គាប់​ឲ្យ​សង។

តើគួរដាក់ពាក្យបណ្តឹង និងពាក្យសុំ​តាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៅពេលណា?

ពេ​​លកំ​ណត់សម្រាប់ការដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទាំងក្នុងសំណុំរឿង០០១ និងសំណុំរឿង០០២បានហួសផុតទៅហើយ។ សំ​​ណុំរឿងផ្សេងទៀតត្រូវបា​នបើក ប៉ុន្តែ​​នៅ​មិន​ទា​ន់​មាន​ព័ត៌​មាន​ជា​សាធា​រណៈ​នៅ​ឡើយ​ទាក់​ទិន​ នឹងកិច្ចស៊ើបអង្កេតទាំងនេះ។

តើជនរងគ្រោះអាចដាក់ពាក្យបណ្តឹង ឬដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី តាមរបៀបណា?

អ្នកដែលគិតថា ខ្លួនមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ជាជនរងគ្រោះ ហើយមានបំណងចង់ចូលរួមក្នុងដំណើរការនីតិវិធីរបស់តុលាកា​រ គួរតែដាក់ពាក្យបណ្តឹង ឬពាក្យ​សុំតាំង​ខ្លួនជា​ដើម​ប​ណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី។ ដើម្បីដាក់ពាក្យបណ្តឹង ឬពាក្យ​សុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេ​ណី គឺត្រូវបំពេញ​ទម្រង់​បែប​បទ​ព័ត៌មា​ន​ជនរងគ្រោះ ដែ​ល​អាច​រកបាននៅអង្គភាពគាំពា​រជ​ន​​​​រង​​គ្រោះ​​នៃអ.វ.ត.ក ឬនៅលើ​ទម្រង់បែបបទនេះ​មានជា​ភាសា ខ្មែរ បារាំង អង់គ្លេស

សូមបញ្ជាក់ថា មានតែពាក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី​ ដែលមានព័ត៌មាន​ពេញ​លេញប៉ុណ្ណោះ ដែល​នឹង​ត្រូវ​បាន​ទ​ទួលយកដោយចៅ​ក្រម។

ដើម្បីមានលក្ខណៈពេញលេញ លោក-អ្នកត្រូវបំពេញព័ត៌មាន​ចាំបាច់ ដូចខាងក្រោម៖

  • ឈ្មោះជនរងគ្រោះ ឬឈ្មោះអ្នកដាក់ពា​ក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមប​ណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី
  • អាសយដ្ឋានទំនាក់ទំនងនៅកម្ពុជា របស់អ្នកដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី
  • ហត្ថលេខា ឬស្នាមមេដៃរបស់អ្នកដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួន​ជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី
  • ព័ត៌មាននានាពាក់ព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋកម្ម ដែលអ្នកដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួន​ជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីបានចោទប្រកាន់
  • (ចាំបាច់) អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណថតចម្លង ឬលិខិតសម្គាល់ខ្លួនដទៃទៀត (បើមាន)
  • ឯកសារផ្សេងៗគាំទ្រដល់ព័ត៌មាននានា ដែលអ្នកដាក់ពាក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី បានបំពេញ ដូចជា រូប​ថត​ជន​រង​គ្រោះ​ថត​ចម្លង (បើមាន)។
 
Victims Support Section of the ECCC